کف کردن روغن موتور؛ 5 دلیل رایج | چه زمانی طبیعی و چه زمانی خطرناک است؟

کف کردن روغن موتور به چه دلیل رخ داده و چطور می‌توان جلوی آن را گرفت؟ ظاهر شدن کف روی روغن‌ها، از روغن موتور تا روانکارهای صنعتی، نشانه ورود یا حبس شدن هوا در ساختار مایع است؛ وضعیتی که در آن حباب‌های ریز به‌جای ترکیدن سریع، روی سطح باقی می‌مانند یا در حجم روغن پخش می‌شوند.

این پدیده می‌تواند بر اثر هم‌زدن شدید، گردش سریع قطعات مکانیکی، وجود رطوبت، آلودگی، سطح نامناسب روغن یا افت کیفیت ترکیبات ضدکف رخ دهد. در سیستم‌هایی که روغن موتور وظیفه روانکاری، انتقال حرارت و ایجاد فشار هیدرولیک را بر عهده دارد، کف فقط مسئله‌ای ظاهری نیست، چون روغن موتور هوادهی‌شده چگالی و پایداری لازم برای تشکیل یک لایه محافظ یکنواخت میان قطعات را از دست می‌دهد. در خصوص این که کف کردن روغن موتور چه دلیلی دارد، در ادامه نکاتی را بررسی خواهیم کرد.

چرا روغن موتور کف می کند؟ علت وجود حباب در روغن موتور

کف کردن روغن موتور زمانی رخ می‌دهد که هوا یا رطوبت در روغن محبوس شود و با چرخش سریع میل‌لنگ، پمپ روغن و قطعات داخلی موتور به شکل حباب‌های پایدار درآید. این حالت فقط یک تغییر ظاهری نیست؛ وجود کف، پیوستگی لایه روانکار را کم می‌کند و پمپ روغن ممکن است به‌جای روغن متراکم، مخلوطی از روغن و هوا را به یاتاقان‌ها، میل‌سوپاپ و دیواره سیلندر برساند. نتیجه می‌تواند افزایش اصطکاک، دمای بالاتر قطعات و افت فشار روغن باشد. بررسی خواهیم کرد که دلیل کف کردن روغن موتور پژو، ساینا، پراید و سایر خودروها چیست.

برای مطالعه بیشتر: «آیا روغن موتور SN را می‌توان با SP جایگزین کرد؟ تفاوت روغن موتور SN و SP»

ورود آب یا ضدیخ به روغن

یکی از علت‌های مهم، ورود آب یا ضدیخ به روغن است. خرابی واشر سرسیلندر، ترک سرسیلندر یا مشکل در خنک‌کن روغن می‌تواند باعث شود مایع خنک‌کننده با روغن مخلوط شود.

در این وضعیت، روغن اغلب حالت شیری، کرم‌رنگ یا شبیه سس پیدا می‌کند و رسوب کف‌مانند زیر درپوش روغن یا روی گیج دیده می‌شود. این نشانه باید جدی گرفته شود، چون آب و گلیکول توان روانکاری روغن را کاهش می‌دهند و می‌توانند به یاتاقان‌ها آسیب سنگین بزنند.

عدم رسیدن دمای موتور به شرایط عادی

رانندگی‌های بسیار کوتاه و خاموش شدن موتور پیش از رسیدن به دمای کاری هم زمینه ایجاد کف و لجن را فراهم می‌کند. در فرایند احتراق مقداری بخار آب و گازهای احتراق وارد فضای کارتل می‌شوند. وقتی موتور به‌اندازه کافی گرم نشود، بخار آب فرصت خروج از سیستم تهویه کارتل را پیدا نمی‌کند و روی بخش‌های سرد موتور، به‌ویژه درپوش سوپاپ، میعان می‌شود.

به همین دلیل، مشاهده مقدار کمی رسوب کرم‌رنگ زیر درپوش روغن در هوای سرد و خودروهای کم‌کارکرد می‌تواند از میعان رطوبت ناشی شود؛ با این حال، اگر این حالت روی گیج روغن هم دیده شود یا سطح آب رادیاتور کاهش پیدا کند، بررسی تخصصی ضروری است.

پرکردن روغن (بیش از حد معمول)

پر کردن بیش از حد روغن نیز عامل رایج کف کردن است. وقتی سطح روغن از خط حداکثر گیج بالاتر برود، وزنه‌های میل‌لنگ با سطح روغن تماس مستقیم پیدا می‌کنند و آن را مانند همزن به هوا می‌زنند. روغن هوادهی‌شده، فشار پایداری تولید نمی‌کند و هم‌زمان می‌تواند از مسیر هواکش کارتل، کاسه‌نمدها و واشرها نشت کند. در چنین شرایطی باید سطح روغن فقط پس از خاموش بودن موتور و استقرار خودرو روی سطح صاف کنترل شود و روغن اضافی با روش اصولی تخلیه گردد.

روغن نامناسب

استفاده از روغن با گرانروی یا استاندارد نامناسب، ترکیب کردن روغن‌های نامتجانس و افزودنی‌های بی‌کیفیت هم می‌تواند خاصیت ضدکف روغن را تضعیف کند.

روغن موتور استاندارد دارای مواد ضدکف است تا حباب‌ها سریع‌تر بشکنند؛ زمانی که کیفیت روغن افت می‌کند، روغن بیش از حد کار کرده، با سوخت رقیق شده یا ترکیب شیمیایی آن با افزودنی‌های نامعلوم تغییر کرده باشد، پایداری حباب‌ها بیشتر می‌شود. تعویض روغن و فیلتر در بازه درست، انتخاب گرانروی توصیه‌شده سازنده خودرو و پرهیز از ترکیب تصادفی برندها و افزودنی‌ها، احتمال این مشکل را کاهش می‌دهد.

مشکل در سیستم‌های مکانیکی

گرفتگی یا خرابی سیستم تهویه کارتل، شامل شیر PCV و شلنگ‌های مرتبط، نیز می‌تواند رطوبت و بخارات را در موتور نگه دارد. این سیستم باید گازهای بلو‌بای و بخار آب را از کارتل خارج کند؛ اختلال در عملکرد آن فشار داخلی موتور را بالا می‌برد و شرایط تشکیل لجن و امولسیون روغن را بدتر می‌کند. در خودروهایی که کف روغن تکرار می‌شود، بررسی هم‌زمان سطح روغن، رنگ روغن، وضعیت مایع خنک‌کننده، سلامت PCV و سابقه سرویس موتور مسیر تشخیص دقیق‌تری ایجاد می‌کند. این موارد علت وجود حباب در روغن موتور هستند.

علت خروج هوا از درب روغن موتور

چند علت اساسی وجود دارد که باعث خروج هوای ناگهانی از درب روغن موتور می‌شود، من جمله:

1. عملکرد طبیعی بلو‌بای در حد محدود: مقداری از گازهای احتراق از کنار رینگ‌ها عبور می‌کند و وارد کارتل می‌شود؛ در موتور سالم، سیستم PCV این گاز را تخلیه می‌کند.
2. گرفتگی شیر PCV: بسته شدن مسیر شیر تهویه کارتل، فشار گازهای داخل موتور را بالا می‌برد و بخارات از ضعیف‌ترین نقاط، از جمله دهانه درب روغن، خارج می‌شوند.
3. گرفتگی یا تاخوردگی شلنگ‌های تهویه کارتل: رسوب روغن، لجن، ترک یا خم‌شدگی شلنگ‌ها، عبور گاز را محدود می‌کند و باعث افزایش فشار داخلی موتور می‌شود.
4. خرابی درپوش یا جداکننده روغن در سیستم PCV: پارگی دیافراگم، خرابی سوپاپ یک‌طرفه یا اشکال در اویل‌سپراتور، مسیر تهویه را مختل می‌کند و بخار روغن را افزایش می‌دهد.
5. فرسودگی رینگ پیستون: کاهش آب‌بندی رینگ‌ها حجم گازهای عبوری به کارتل را بالا می‌برد؛ خروج هوای شدید از درب روغن در کنار روغن‌سوزی و افت توان، از نشانه‌های قابل توجه این وضعیت است.
6. ساییدگی دیواره سیلندر یا آسیب پیستون: خط‌وخش عمیق سیلندر، بیضی شدن آن یا آسیب شیارهای رینگ، بلو‌بای را افزایش می‌دهد و فشار کارتل را از ظرفیت تخلیه سیستم PCV بالاتر می‌برد.
7. گیر کردن یا شکستگی رینگ‌ها: رینگ چسبیده بر اثر لجن و رسوب، رینگ شکسته یا رینگ با فنریت ضعیف نمی‌تواند گازهای احتراق را مهار کند و فشار زیادی وارد کارتل می‌شود.
8. افزایش فشار احتراق: ناک، تنظیم نبودن احتراق، توربوشارژ معیوب یا افزایش غیرعادی فشار بوست می‌تواند نشت گاز از کنار رینگ‌ها را بیشتر کند.
9. پر بودن بیش از حد روغن موتور: سطح بالای روغن باعث پاشش بیشتر روغن و بالا رفتن بخار روغن در کارتل می‌شود و خروج هوا از دهانه روغن را محسوس‌تر می‌کند.
10. رقیق شدن روغن با سوخت: ورود بنزین یا گازوئیل به روغن، تبخیرپذیری آن را بالا می‌برد و بخارات قابل مشاهده در دهانه درب روغن ایجاد می‌کند.
11. دمای بالای موتور یا روغن: داغ شدن بیش از حد روغن، بخارات روغنی را افزایش می‌دهد و در صورت ضعف تهویه کارتل، خروج بخار از درب روغن بیشتر دیده می‌شود.

علت ارده ای شدن درب روغن موتور در زمستان

اگر با مشکل ارده ای و سفید شدن درب روغن موتور در زمستان مواجه شدید، باید بدانید که این مشکل به چند دلیل است:

• میعان بخار آب در درپوش سوپاپ: هوای سرد باعث می‌شود بخار آبِ داخل کارتل روی بخش سرد درب روغن به قطرات ریز تبدیل شود و با روغن مخلوط گردد.
• مسیرهای کوتاه و روشن ماندن کم موتور: موتور به دمایی نمی‌رسد که رطوبت جمع‌شده را تبخیر و از مسیر تهویه کارتل خارج کند.
• ضعف عملکرد سیستم PCV: گرفتگی یا خرابی شیر و شلنگ‌های تهویه کارتل، بخار آب و گازهای احتراق را در موتور نگه می‌دارد.
• دمای پایین محیط و رطوبت زیاد: اختلاف دمای هوای بیرون با اجزای موتور، تشکیل امولسیون کرم‌رنگ زیر درب روغن را تشدید می‌کند.
• کم‌کارکرد بودن خودرو: خودروهایی که مدت زیادی متوقف‌اند یا فقط برای جابه‌جایی‌های محدود روشن می‌شوند، رطوبت بیشتری در روغن نگه می‌دارند.
• رسیدن دیرهنگام موتور به دمای کاری: خرابی ترموستات در وضعیت باز، دمای موتور را پایین نگه می‌دارد و فرصت تبخیر رطوبت را کاهش می‌دهد.
• ورود آب یا ضدیخ به روغن: ایراد واشر سرسیلندر، ترک سرسیلندر یا مشکل خنک‌کن روغن می‌تواند ماده ارده‌ای را ایجاد کند و نیاز به بررسی فوری دارد.
• نشتی آب از مسیرهای بیرونی موتور: نفوذ آب از واشر درپوش روغن، شکستگی درپوش یا شست‌وشوی غیراصولی موتور نیز ممکن است رطوبت وارد بخش بالایی موتور کند.

علت سفید شدن درب روغن موتور پژو در زمستان

سفید یا کرم‌رنگ شدن زیر درب روغن موتور پژو در زمستان اغلب از ترکیب بخار آب با بخارات روغن و تشکیل امولسیون در بخش سرد درپوش سوپاپ ایجاد می‌شود. در موتورهای پژو، به‌ویژه وقتی خودرو فقط برای مسیرهای کوتاه روشن می‌شود، موتور و روغن به دمایی نمی‌رسند که رطوبت حاصل از احتراق و هوای کارتل کاملاً تبخیر شود.

بخار آب روی سطح سرد درب روغن می‌نشیند و با لایه نازک روغن ترکیب می‌شود؛ نتیجه، رسوبی شبیه ارده یا مایونز است که بیشتر زیر درب روغن دیده می‌شود. گرفتگی شلنگ‌های تهویه کارتل، خرابی شیر PCV یا باز ماندن ترموستات نیز این وضعیت را تشدید می‌کند، چون بخار و رطوبت در موتور باقی می‌مانند.

با این حال، اگر علاوه بر درب روغن، خود روغن روی گیج نیز شیری‌رنگ باشد، سطح مایع خنک‌کننده کم شود، خودرو داغ کند یا روغن حجم غیرعادی پیدا کند، احتمال ورود ضدیخ به روغن در اثر خرابی واشر سرسیلندر یا ایراد داخلی موتور مطرح است و باید بدون تأخیر بررسی شود.

جمع‌بندی پایانی

در این راهنما در خصوص دلیل کف کردن روغن موتور خودرو و نحوه تشخیص آن گفتیم. علاوه بر آن به موضوعاتی مانند علت سفید شدن درب روغن موتور خودروها و علت ارده ای شدن درب مخزن روغن پرداختیم. در تمام این موارد اولویت اصلی استفاده از روغن موتور با کیفیت و سازگار با خودروی شماست.

سوالات متداول